Vai trò kinh tế nhà nước trong Đổi mới: Cách tiếp cận và đề xuất cải cách

Nhà nước cần xác định rõ ràng cách can thiệp, công cụ sử dụng và ưu tiên đầu tư tài chính công để thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế xã hội trong giai đoạn Đổi mới.

1. Cách thức can thiệp của Nhà nước

Nhà nước có hai kênh chính để ảnh hưởng tới nền kinh tế:

• Can thiệp gián tiếp: thông qua luật, chính sách tài chính, thuế, trợ cấp và các cơ chế thị trường được quy định bởi pháp luật.
• Can thiệp trực tiếp: sử dụng các công cụ hành chính (quyết định, chỉ đạo) và tài chính (đầu tư, chi trả) để thực hiện các dự án công, bảo đảm an ninh quốc phòng hoặc hỗ trợ các doanh nghiệp nhà nước.

Việc lựa chọn phương thức cần dựa trên mức độ ảnh hưởng của hoạt động kinh tế tới lợi ích cộng đồng, môi trường và an ninh quốc gia.

2. Định hướng đầu tư tài chính công

Ngân sách nhà nước nên ưu tiên các lĩnh vực đáp ứng nhu cầu xã hội thiết yếu và có khả năng tạo ra hiệu ứng lan tỏa, chẳng hạn:

1. Hạ tầng giao thông, năng lượng và công nghệ số.
2. Giáo dục, y tế và an sinh xã hội.
3. Đầu tư vào các doanh nghiệp nhà nước có vai trò chiến lược, nhưng luôn đảm bảo chúng hoạt động theo nguyên tắc thị trường.

Đồng thời, cần rà soát, bổ sung các quy định pháp luật để làm rõ tiêu chí “khi nào” và “như thế nào” nhà nước mới can thiệp, tránh việc can thiệp gây méo mó cơ chế thị trường.

3. Vai trò trong phân phối phúc lợi xã hội

Nhà nước đóng vai trò “cầu nối” giữa thị trường và người dân bằng các chính sách:

• Chính sách bảo hiểm xã hội và y tế công cộng.
• Chương trình trợ cấp nhà ở, giáo dục và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ.

Đảm bảo các công cụ này hoạt động hiệu quả cần có cơ chế giám sát độc lập, minh bạch và dựa trên dữ liệu thực tế.

4. Cải cách doanh nghiệp nhà nước (DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC)

Để doanh nghiệp nhà nước thực sự đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, ba bước quan trọng cần thực hiện:

1. Tháo gỡ vốn nhà nước: Đưa các công ty nhà nước lên sàn chứng khoán, giảm tỷ lệ sở hữu dưới mức tối thiểu quy định, đồng thời thực hiện thoái vốn khỏi những ngành mà khu vực tư nhân có năng lực cạnh tranh cao hơn.
2. Chuyển đổi hình thức doanh nghiệp: Đối với các công ty hiện có 100% vốn nhà nước, chuyển thành công ty cổ phần, tạo cơ chế quản trị hiện đại và minh bạch.
3. Định hướng hoạt động theo nguyên tắc thị trường: Đảm bảo doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm tài chính, không nhận ưu đãi bất hợp pháp và phải tuân thủ Luật Doanh nghiệp, Luật Cạnh tranh.

Ngoài ra, cần thiết lập cơ chế “đầu tư công” để số tiền thu được từ bán doanh nghiệp được tái đầu tư vào các dự án công trọng điểm như đường sắt cao tốc, sân bay Long Thành, hoặc các sáng kiến công nghệ số.

5. Đề xuất chính sách và bước tiếp theo

Để hiện thực hoá các mục tiêu trên, chúng tôi kiến nghị:

• Ban hành và sửa đổi Luật Giao dịch điện tử, Luật Chính phủ số, Luật Công nghiệp công nghệ số nhằm tạo môi trường pháp lý đồng bộ cho nền kinh tế số.
• Xây dựng “Đề án Cải cách quản lý ngân sách” nhằm tăng tính chủ động của ngân sách địa phương và bảo vệ vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương.
• Thực hiện cơ chế giám sát độc lập cho các dự án đầu tư công, áp dụng chuẩn mực quốc tế về đánh giá tác động kinh tế‑xã hội.

“Cơ cấu lại nguồn lực của kinh tế nhà nước theo nguyên tắc: giảm dần, rút khỏi các ngành cạnh tranh mà khu vực tư nhân có thể thực hiện tốt hơn, đồng thời duy trì vai trò công ích ở các lĩnh vực chiến lược.”

Những bước đi trên không chỉ giúp tối ưu hoá vai trò của kinh tế nhà nước mà còn tạo không gian cho nền kinh tế thị trường phát triển mạnh mẽ, công bằng và hội nhập.

Hãy chia sẻ quan điểm của bạn: Bạn nghĩ đâu là lĩnh vực ưu tiên nhất cho đầu tư công trong thời kỳ Đổi mới? Bình luận ngay hoặc đăng ký nhận bản tin để cập nhật các phân tích sâu hơn.