Nội dung chính
Thị trường việc làm Mỹ đang đứng trước bối cảnh giảm mạnh do “hiệu quả” và trí tuệ nhân tạo (AI)
Dữ liệu mới nhất từ Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) cho thấy năm 2025 chỉ tạo thêm 584.000 việc làm – con số thấp hơn đáng kể so với hơn 2 triệu việc mỗi năm trong giai đoạn 2023‑2024. Trung bình, thị trường chỉ thêm khoảng 48.000 việc làm mỗi tháng sau khi điều chỉnh.
Sự sụt giảm đáng chú ý trong các tháng cuối năm
Tháng 10, sau khi điều chỉnh, số việc làm mất ròng tăng từ 105.000 lên 173.000. Tháng 11, thay vì tăng 64.000, thực tế chỉ ghi nhận tăng 56.000. Mặc dù tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống 4,4% vào tháng 12, các chuyên gia cho rằng đây phần lớn là kết quả của các điều chỉnh kỹ thuật của BLS hơn là dấu hiệu phục hồi thực sự.
“Hiệu quả” – tôn giáo mới của giới lãnh đạo công nghệ
Theo Business Insider, “hiệu quả” đã biến thành một tôn giáo tại Thung lũng Silicon. Các nhà lãnh đạo như Mark Zuckerberg (Meta), Sundar Pichai (Google) và Elon Musk đang thúc đẩy cuộc “đại san phẳng” bằng cách xóa bỏ các tầng quản lý trung gian và tối ưu hoá cấu trúc tổ chức. Họ tin rằng sự kết hợp giữa AI và bộ máy tinh gọn sẽ mang lại lợi nhuận cao hơn cho cổ đông.
Hệ quả trên khu vực tư nhân và công
Trong các tập đoàn lớn như Dell, AT&T và Verizon, làn sóng sa thải đang diễn ra âm thầm nhưng quyết liệt, nhằm cân đối ngân sách trong bối cảnh lãi suất cao và lạm phát dai dẳng. Khu vực công không tránh khỏi áp lực: Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE) do Elon Musk đứng đầu đã cắt giảm khoảng 265.000 vị trí trong năm, và nhiều nhân viên liên bang đã phải rời bỏ công việc sau khi được yêu cầu liệt kê nhiệm vụ để đánh giá năng suất.
Nỗi lo của lực lượng lao động trí thức
Người trẻ vừa tốt nghiệp đang gặp khó khăn khi tấm bằng đại học dần mất đi giá trị. Jaqueline Kline, một sinh viên mới ra trường, chia sẻ: “Tấm bằng từng là một đặc quyền, nhưng giờ nó chẳng còn ý nghĩa gì.” Các chatbot và AI sinh tạo ngày càng giỏi trong việc viết mã, soạn thảo văn bản và xử lý hành chính, khiến việc tuyển dụng cho nhân viên văn phòng trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. Charley Kim, một nhân sự trẻ trong ngành công nghệ, mô tả thực tế tàn khốc: “Được gọi đi phỏng vấn bây giờ còn khó hơn cả việc vượt qua buổi phỏng vấn đó.”
Những điểm sáng và rủi ro lạm phát
Mặc dù bức tranh chung u ám, một số lĩnh vực vẫn ghi nhận tăng trưởng. Theo Bộ Lao động Mỹ, việc làm trong tháng 12 tăng ở dịch vụ ăn uống, y tế và hỗ trợ xã hội, trong khi bán lẻ và sản xuất vẫn là gánh nặng. Thu nhập bình quân theo giờ tăng 3,8% so với cùng kỳ năm trước, đạt 37,02 USD – một chỉ số Fed theo dõi kỹ lưỡng vì nó có thể kéo dài áp lực lạm phát.
Một báo cáo của McKinsey (tháng 6/2025) cho thấy gần 80% doanh nghiệp đã áp dụng AI sinh tạo, nhưng phần lớn vẫn chưa thấy tác động đáng kể đến lợi nhuận. Ngay cả Elon Musk cũng thừa nhận dự án DOGE chỉ “thành công một chút”.
Kết luận và triển vọng 2026
Đối với người lao động, việc chờ đợi kết quả của cuộc chơi “hiệu quả” và AI là một sự xa xỉ. Abbey Owens, một người tìm việc, thừa nhận: “Ban đầu tôi tìm kiếm một công việc cụ thể, nhưng rồi tiêu chuẩn hạ xuống mức: tôi chấp nhận gần như bất cứ điều gì.” Năm 2026 mở ra với nhiều bất định, khi bóng ma “hiệu quả” vẫn tiếp tục ám ảnh các quyết định nhân sự từ Washington D.C. đến Thung lũng Silicon.
