Lựa chọn ngành nghề là một quyết định quan trọng trong cuộc đời của mỗi người, đặc biệt là đối với các bạn trẻ đang đứng trước ngưỡng cửa đại học. Tuy nhiên, hiện nay, việc lựa chọn ngành nghề của nhiều bạn trẻ bị chi phối bởi những định kiến về giới, danh tiếng, thu nhập… Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tương lai cá nhân mà còn lãng phí nguồn lực xã hội.

Theo bản tin thị trường lao động quý 2-2025 của Bộ Nội vụ, số người thất nghiệp trong quý 2-2025 đã tăng lên 1,06 triệu người, cao hơn 25.000 người so với quý trước và tăng khoảng 13.300 người so với cùng kỳ năm 2024. Đáng chú ý, tỷ lệ thất nghiệp trong thanh niên cũng tăng thêm 0,26%, mặc dù các công ty tăng tuyển dụng. Nghịch lý này đặt ra nhiều vấn đề, trong đó có việc chọn ngành nghề ở giới trẻ hiện nay.

Nhiều học sinh và phụ huynh đặt quá nặng yếu tố thu nhập, cho rằng nghề dễ giàu mới đáng học nên đổ xô vào các ngành được cho là ‘hot’ trên thị trường lao động, dẫn đến cầu vượt quá cung. Văn hóa Á Đông cũng khiến một số phụ huynh, học sinh có những định kiến về giới khi chọn ngành nghề. Nhiều bạn trẻ đã từ bỏ ước mơ về ngành học vì lo sợ áp lực giới tính trong thời gian học, cũng như quá trình tìm việc sau này.

Các nhà nghiên cứu tâm lý học phát triển và khoa học thần kinh khẳng định năng lực nghề nghiệp không phân biệt giới, mà là do định hướng xã hội. Tuy nhiên, nhiều bạn trẻ chọn ngành trái sở thích chỉ vì muốn vào trường ‘top’. Lấy tên trường làm thước đo thành công là một cách hiểu sai về thương hiệu giáo dục. Điều này xuất phát từ tâm lý sính danh tiếng, hiệu ứng truyền thông về những bảng xếp hạng các cơ sở giáo dục đại học.

Tư duy trọng bằng cấp cũng khiến nhiều bạn không mặn mà với cao đẳng nghề. Trong khi các nước phát triển coi trọng việc học nghề thì ở Việt Nam, học nghề lại bị nhiều người coi là thua cuộc, thất bại. Hiện thực phũ phàng người người đại học, nhà nhà đại học, nhưng rồi vẫn khó tìm việc với tấm bằng cử nhân đang đặt dấu hỏi lớn trong việc lựa chọn con đường bước vào thị trường lao động của các bạn trẻ hiện nay.

Chọn nghề sai tăng thất nghiệp, lãng phí nguồn nhân lực. Sai một ly, đi một dặm. Chọn ngành không phù hợp khiến nhiều bạn chán học, bỏ học. Không chỉ mất niềm tin vào bản thân, các em còn cảm thấy khó khăn trong việc định danh nghề nghiệp, đến khi học xong, lại làm trái ngành trái nghề. Nhìn từ góc độ toàn cảnh xã hội, định kiến ngành nghề sẽ dẫn đến việc học sai ngành sai nghề. Hệ quả là tình trạng ngành thiếu ngành thừa, lãng phí nguồn nhân lực, gia tăng tình trạng thất nghiệp dù có bằng đại học.

Chọn nghề là hành trình cá nhân, có ý nghĩa quyết định cuộc đời mỗi người. Tương lai không dành cho người đi theo lối mòn định kiến. Chúng ta phải hiểu rõ chính mình, bằng cách thẳng thắn trả lời những câu hỏi: ‘muốn gì?’, ‘giỏi gì?’, ‘sống vì giá trị nào?’ thông qua việc sử dụng các công cụ trắc nghiệm nghề nghiệp khoa học. Gia đình, nhà trường, xã hội cũng cần chung tay tiếp sức, giúp các em mở rộng cánh cửa ngành nghề tương lai, không nên vô tình dựng thêm những rào chắn vô hình.

Các bạn trẻ cần xác định rằng, việc chọn nghề nghiệp phù hợp là một quá trình thử nghiệm và khám phá. Không có một công thức hay một giải pháp duy nhất cho tất cả mọi người. Vì vậy, hãy dành thời gian để suy nghĩ, tìm hiểu và khám phá các lựa chọn nghề nghiệp khác nhau. Đừng ngần ngại hỏi ý kiến của những người xung quanh, tìm kiếm sự tư vấn từ các chuyên gia hoặc tham gia các chương trình định hướng nghề nghiệp.

Cuối cùng, hãy nhớ rằng, chọn nghề là một quyết định quan trọng, nhưng không phải là quyết định duy nhất. Sau khi chọn nghề, bạn vẫn có thể thay đổi hướng đi nếu cần thiết. Điều quan trọng là bạn phải luôn linh hoạt, sáng tạo và sẵn sàng thích nghi với những thay đổi trong môi trường làm việc.

Một nghiên cứu gần đây của Microsoft đã chỉ ra những công việc có thể khai thác AI hiệu quả nhất. Theo báo cáo ‘Làm việc cùng AI: Đo lường tác động nghề nghiệp của AI tạo sinh’ của Microsoft Research, các nghề nghiệp liên quan đến ngôn ngữ, phân tích thông tin và giao tiếp có khả năng bị ảnh hưởng cao nhất bởi AI.

Các công việc dễ bị AI tác động bao gồm biên dịch, nhà biên sử, nhân viên bán hàng, nhân viên chăm sóc khách hàng, nhà báo và giảng viên đại học. Ngoài ra, các vị trí như tác giả, biên tập viên, giáo viên kinh tế, nhân viên thư viện và giáo viên hướng dẫn nông nghiệp cũng nằm trong nhóm này. Tuy nhiên, Microsoft nhấn mạnh rằng AI có thể thực hiện một phần lớn các nhiệm vụ trong một công việc, nhưng không có nghĩa toàn bộ nghề nghiệp đó sẽ bị loại bỏ.

Thay vào đó, nhiều công việc sẽ chuyển sang mô hình ‘cùng làm việc với AI’ thay vì bị thay thế hoàn toàn. Điều này có nghĩa là người lao động sẽ cần phải thích nghi và học cách làm việc cùng với AI để tăng hiệu suất và giảm thiểu tác động tiêu cực.

Các nghề nghiệp ít bị ảnh hưởng hơn bao gồm các công việc đòi hỏi thao tác tay chân, sử dụng máy móc hoặc thiết bị. Danh sách này bao gồm người điều khiển máy xúc, thợ lắp đặt và vận hành thiết bị cầu, nhân viên xử lý nước, thợ mộc và người lái thuyền.

Nghiên cứu cũng cho thấy các công việc đòi hỏi bằng cử nhân có nguy cơ bị AI tác động cao hơn so với các nghề không yêu cầu trình độ này. Điều này cho thấy giáo dục đại học không còn là sự đảm bảo an toàn tuyệt đối trong thị trường lao động.

Danh sách 40 công việc khai thác AI hiệu quả nhất bao gồm thông dịch viên và biên dịch viên, nhà biên niên sử, nhân viên phục vụ hành khách, đại diện bán hàng, nhà văn và tác giả, nhân viên chăm sóc khách hàng, lập trình viên công cụ CNC và nhân viên tổng đài điện thoại.

Các chuyên gia khuyến cáo rằng các kỹ năng mang tính con người như tư duy phản biện, sáng tạo và đạo đức nghề nghiệp vẫn giữ vai trò quan trọng, đặc biệt trong các lĩnh vực phức tạp. CEO Nvidia, ông Jensen Huang, từng có một nhận định nổi tiếng về vấn đề này: ‘Bạn không bị mất việc vì AI, mà bạn sẽ mất việc vì người khác biết dùng AI thành thạo hơn’.

Nhìn chung, việc ứng dụng AI trong các ngành nghề đang ngày càng phổ biến và có thể mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp và người lao động. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải hiểu rõ về tác động của AI và có kế hoạch đào tạo và hỗ trợ người lao động để họ có thể thích nghi và làm việc hiệu quả cùng với AI.

Trong bối cảnh hiện nay, việc cập nhật kiến thức và kỹ năng mới là điều thiết yếu để người lao động có thể tồn tại và phát triển trong thị trường lao động. Các doanh nghiệp và tổ chức cũng cần phải đầu tư vào việc đào tạo và huấn luyện người lao động để họ có thể tận dụng được các công nghệ mới như AI.

Cuối cùng, việc khai thác AI hiệu quả nhất đòi hỏi sự kết hợp giữa con người và máy móc. Với sự hỗ trợ của AI, người lao động có thể tập trung vào các công việc đòi hỏi kỹ năng và kinh nghiệm chuyên môn cao, từ đó mang lại hiệu suất và chất lượng công việc cao hơn.

Ngày 23/7, tin tức về việc nhà thiết kế hàng đầu Nguyễn Công Trí bị bắt vì liên quan đến ma túy đã gây nên một làn sóng sốc và thất vọng lớn trong cộng đồng và giới nghệ thuật. Sự kiện này không chỉ đặt ra nhiều câu hỏi về đạo đức và trách nhiệm của người nghệ sĩ mà còn làm dấy lên mối quan ngại sâu sắc về môi trường văn hóa và xã hội mà nghệ sĩ đang hoạt động.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho rằng vụ việc liên quan đến Nguyễn Công Trí là một hồi chuông cảnh tỉnh, nhấn mạnh rằng danh tiếng và tài năng không thể là ‘kim bài miễn tội’ cho bất kỳ ai. Ông Sơn kêu gọi phải nhìn nhận vấn đề này một cách nghiêm túc và sâu sắc hơn, không chỉ dừng lại ở đạo đức cá nhân mà còn liên quan đến môi trường văn hóa và xã hội mà nghệ sĩ đang hoạt động.

Ông Sơn nhận định rằng đằng sau ánh hào quang của danh tiếng và thành công, nhiều nghệ sĩ phải đối mặt với áp lực và sự cô đơn, thiếu điểm tựa tinh thần, khiến họ dễ dàng rơi vào những quyết định sai lầm. Sự sa ngã của nghệ sĩ vào vòng xoáy của ma túy không chỉ đơn thuần đến từ áp lực sáng tạo hay kỳ vọng của công chúng mà còn từ những khoảng trống tâm lý mà họ không thể tự lấp đầy.

Tài năng và danh tiếng không thể thay thế cho trách nhiệm và đạo đức. Nghệ sĩ, cũng như mọi người khác, phải tuân thủ pháp luật và sống có trách nhiệm với xã hội. PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh rằng cần thiết phải xây dựng một môi trường văn hóa lành mạnh, nơi nghệ sĩ có thể phát triển tài năng và sống có trách nhiệm.

Ông Sơn cũng cảnh báo về sự cám dỗ trong giới giải trí và nhấn mạnh rằng nghệ sĩ cần phải có bản lĩnh và đạo đức để không sa ngã vào những cạm bẫy. Cần có chương trình giáo dục đạo đức nghề nghiệp và trung tâm tư vấn tâm lý cho nghệ sĩ, cũng như chính sách xử lý và phục hồi công bằng.

Lời nhắn nhủ của PGS.TS Bùi Hoài Sơn trở nên đắt giá trong bối cảnh hiện nay: Nghệ thuật là để thăng hoa, không phải là cái cớ để biện minh cho lối sống buông thả. Giữ gìn bản thân cũng chính là giữ gìn niềm tin và ánh sáng cho con đường nghệ thuật mà mỗi người đã chọn.

Nghệ sĩ Nguyễn Công Trí bị bắt vì liên quan đến ma túy vào ngày 23/7. Thông tin này đã gây ra một làn sóng sốc và thất vọng trong cộng đồng và giới nghệ thuật.

Rob Van Dam, ngôi sao đấu vật huyền thoại, đã lên tiếng chỉ trích việc các ngôi sao điện ảnh tham gia vào các trận đấu vật, coi đây là một hành động “xúc phạm” và “làm mất tôn trọng”. Theo quan điểm của ông, việc cho phép những người không chuyên bước vào võ đài mà không có sự đào tạo đúng cách đã làm giảm giá trị của sự nghiệp đấu vật chuyên nghiệp, vốn đòi hỏi sự dẻo dai và sức mạnh thể chất đáng kể.

Trong podcast “1 of a Kind” của mình, RVD đã chia sẻ quan điểm của anh về việc các ngôi sao điện ảnh tham gia vào các trận đấu vật, như trận đấu dự kiến tại WWE SummerSlam. Anh cho rằng điều này làm suy giảm giá trị của sự làm việc chăm chỉ và hy sinh của các diễn viên đấu vật chuyên nghiệp.

“Để có thể làm được điều đó, bạn phải là một vận động viên. Và đối với tôi, điều đó luôn xúc phạm, vì tôi có quan điểm rằng để một ngôi sao điện ảnh chiếm chỗ trên thẻ đấu vật, tất cả những người khác phải làm việc xung quanh họ để khiến cho trận đấu trông như thể bất kỳ ai cũng có thể làm được. Và tôi không thích điều đó, vì không phải ai cũng có thể làm được… Điều đó luôn xúc phạm, đối với tôi, như khi mọi người nghĩ rằng nó dễ dàng, như chúng tôi chỉ đang chơi, hoặc như bất kỳ ai cũng có thể làm được… Tôi sẽ luôn cảm thấy bị xúc phạm vì sự nghiệp của tôi đòi hỏi một lượng thể chất đáng kể, một lượng sức bền đáng kinh ngạc để có thể chịu đựng một lượng hình phạt đáng kể hàng đêm, ngoài ra còn phải có tài năng để thực hiện các động tác và có những bước di chuyển hay ho… Và tôi cảm thấy rằng tất cả điều đó đều bị bỏ qua để làm cho điều này hoạt động”.

RVD sau đó đã nhắc lại một sự việc trong thời gian anh thi đấu cho ECW, khi anh và Sabu đối đầu với nhóm nhạc rap Insane Clown Posse. Anh đã làm rõ rằng mặc dù anh không cố gắng làm hại họ, nhưng anh đã đảm bảo rằng họ phải cảm nhận được sự khắc nghiệt của võ đài để họ có thể tôn trọng ngành đấu vật sau này.

“Trước khi bạn hoàn thành câu hỏi của mình, có vẻ như bạn đang nói về việc ICP đến và chúng tôi, tôi và Sabu, đã đánh bại họ. Vâng, vâng, vâng. Không hề dễ dàng với họ. Và tôi đã làm thủng màng nhĩ của Shaggy2 Dope. Anh ấy đã viết về điều đó trong cuốn sách của mình… Mọi người đều biết rằng tôi không hề cố gắng làm hại anh ấy một cách đặc biệt, nhưng tôi cũng không hề nương tay… Họ thậm chí đã có sự đào tạo đấu vật, nhưng chúng tôi nhìn họ như thể họ không phải là một phần của chúng tôi, vì họ không phải là như vậy… Nếu họ không tôn trọng những gì chúng tôi đang làm trước đó, họ sẽ tôn trọng nó sau này”.

WWE SummerSlam sẽ diễn ra vào ngày 2 tháng 8 tại Cleveland, Ohio, với một trận đấu tag team đáng chú ý, với ngôi sao nhạc country Jelly Roll hợp tác với Randy Orton để đối đầu với Drew McIntyre và Logan Paul.