Nội dung chính
Việt Nam xuất khẩu bột cá đạt 300 triệu USD vào cuối 2025, mở ra tiềm năng lớn cho ngành công nghiệp phụ phẩm thủy sản.
Trong khuôn khổ Hội nghị Tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 của Cục Thủy sản và Kiểm ngư, ông Nguyễn Hoài Nam – Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) công bố rằng kim ngạch xuất khẩu bột cá của Việt Nam năm 2025 đã chạm mức 300 triệu USD. Đây chỉ là phần xuất khẩu; khi tính cả tiêu thụ nội địa, giá trị thực tế còn cao hơn.
Thị trường bột cá toàn cầu và vị thế của Trung Quốc
Theo số liệu của VASEP, nhu cầu nhập khẩu bột cá trên thế giới đang tăng mạnh. Peru dẫn đầu với khoảng 20 % tổng sản lượng toàn cầu, trong khi Trung Quốc chiếm tới 90 % nhập khẩu – trở thành khách hàng lớn nhất của Việt Nam. Sự phụ thuộc của châu Á vào protein động vật khiến bột cá trở thành nguyên liệu then chốt cho thức ăn chăn nuôi, thủy sản và thậm chí phân bón hữu cơ.
Lợi thế sản xuất bột cá của Việt Nam
Vào năm 2025, tổng sản lượng thủy sản của Việt Nam đạt 9,95 triệu tấn, tăng 3 % so với năm trước. Trong đó, nuôi trồng chiếm 6,1 triệu tấn (tăng 5,1 %). Sản lượng thức ăn thủy sản năm 2025 lên tới 5,39 triệu tấn, cung cấp đủ nguyên liệu cho việc chế biến bột cá.
Theo Chiến lược Phát triển Thủy sản Việt Nam đến 2030, mục tiêu sản lượng nuôi trồng đạt 7 triệu tấn, đồng nghĩa với việc cung cấp nguyên liệu phụ phẩm ngày càng dồi dào cho ngành công nghiệp bột cá.
Doanh nghiệp khai thác phế phẩm thành bột cá – những câu chuyện thực tiễn
Tại TP HCM, Công ty TNHH Phúc Lộc (phường Tân Hải) thu mua khoảng 60 tấn phế phẩm mỗi ngày, cho ra 4.000‑5.000 tấn bột cá mỗi năm, tạo doanh thu 72‑90 tỷ đồng. Giám đốc Nguyễn Thành Lộc cho biết, nếu nhận hỗ trợ vốn và công nghệ, năng suất protein có thể nâng lên 64 %, giảm nhập khẩu 140.000 tấn bột cá mỗi năm.
Ở Công ty TNHH Tứ Hải (phường Phước Thắng), xương cá đục được sấy khô và xuất khẩu sang Nhật với giá 10 USD/kg, mang lại 10‑12 tỷ đồng/năm. Tổng Giám đốc Đào Quốc Tuấn nhấn mạnh nhu cầu ngày càng tăng nhưng nguồn cung vẫn chưa đáp ứng đủ, mở ra cơ hội mở rộng quy mô.
Viện Nghiên cứu Hải sản phía Nam đang phát triển công nghệ chiết xuất chitosan từ ghẹ tạp, sản phẩm có giá bán tới 1.000 USD/kg và được ứng dụng trong y tế, nông nghiệp.
Dự báo và xu hướng phát triển phụ phẩm thủy sản
Theo các ước tính, đến năm 2030, sản lượng phụ phẩm tôm sẽ đạt 650.000 tấn (giá trị 80‑100 triệu USD) và cá tra 1,3 triệu tấn (giá trị hơn 500 triệu USD). Phần đầu tôm có thể chuyển thành 490.000 tấn thực phẩm, trong khi vỏ tôm cung cấp tới 146.000 tấn thức ăn chăn nuôi.
TS Phạm Quốc Huy, Trưởng Phân viện Nghiên cứu Hải sản phía Nam, nhấn mạnh rằng ngoài bột cá và dầu cá, xu hướng mới bao gồm chiết xuất peptide, enzyme sinh học và sản xuất vật liệu sinh học từ vỏ tôm, da cá.
Kiến nghị chính sách và kết luận
Ông Nguyễn Hoài Nam lưu ý rằng giá trị xuất khẩu bột cá hiện chưa được tính vào kim ngạch xuất khẩu của ngành Thủy sản mà vẫn nằm trong mã chăn nuôi. Ông kiến nghị Cục Thủy sản và Kiểm ngư phối hợp với Cục Hải quan để đưa bột cá vào danh mục quản lý của ngành, dựa trên Thông tư số 11 của Bộ Tài chính.
Những biện pháp hỗ trợ thuế, tín dụng xanh và ưu đãi công nghệ sẽ tạo môi trường thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư vào chuỗi giá trị phụ phẩm, biến “rác thải” thành “vàng xanh”, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành Thủy sản Việt Nam trên bản đồ thế giới.
